De Europese Unie heeft Verordening (EU) 2025/1988 aangenomen om het gebruik van per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) in blusschuim te reguleren en op termijn geleidelijk uit te faseren. Deze beslissing volgt op de groeiende bezorgdheid over de persistentie van deze stoffen in het milieu en hun mogelijke gevolgen voor de menselijke gezondheid en ecosystemen. De verordening voert geleidelijke beperkingen in op het in de handel brengen en het gebruik van blusschuimen die PFAS bevatten. De deadlines verschillen naargelang het gebruik, de activiteitensector en bepaalde categorieën PFAS die reeds onder andere Europese regelgeving vallen. Ondernemingen die schuimblussers, vaste schuimblusinstallaties, brandbeveiligingssystemen op basis van blusschuim gebruiken of voorraden schuimmiddel aanhouden, worden rechtstreeks door deze regelgeving getroffen. Dit artikel geeft een overzicht van de belangrijkste reglementaire termijnen, de toepasselijke grenswaarden en de maatregelen die moeten worden voorzien om de overgang naar PFAS-vrije alternatieven voor te bereiden. Ontdek ook hoe ANPI u kan begeleiden bij de overstap naar fluorvrije blusschuim.
PFAS : eigenschappen, toepassingen en problematiek
PFAS vormen een familie van door de mens gesynthetiseerde stoffen die sinds 1940 op grote schaal worden gebruikt. Ze worden gekenmerkt door de aanwezigheid van ten minste één volledig gefluoreerd koolstofatoom van het methyltype (CF3) of methyleentype (CF2). Door de C-F-binding die ze bevatten, zijn ze zeer stabiel. Ze bezitten een "polaire" (hydrofiele) kop en een "apolaire" (hydrofobe) staart.
Voorbeelden van PFAS
Deze interessante eigenschappen maken dat PFAS op grote schaal worden gebruikt in tal van toepassingen (blusschuim, textiel, cosmetica, voedselverpakkingen, enz.). Op het gebied van brandpreventie worden blusschuimen die PFAS bevatten gebruikt in verschillende sectoren voor het blussen van branden met brandbare vloeistoffen (klasse B-branden), zoals in de petrochemische sector, de maritieme sector en de luchtvaart.
Het probleem is dat deze stoffen, onder meer door de sterkte van de C-F-bindingen, zeer persistent zijn in het milieu en in het menselijk lichaam. Daarom worden zij vaak omschreven als "eeuwige vervuilers". De meeste PFAS zijn mobiel in water en veroorzaken daardoor verontreiniging van grondwater, oppervlaktewater en de daarin levende organismen. Dit wordt bijzonder problematisch wanneer bronnen van drinkwater worden getroffen. Van sommige PFAS wordt vermoed dat ze kankerverwekkend zijn, schadelijk kunnen zijn voor de ontwikkeling van kinderen en zelfs bij lage concentraties effecten kunnen hebben op organen zoals de lever of op het immuunsysteem. Er zijn ook aanwijzingen dat PFAS potentiële hormoonverstorende stoffen zijn. Er moet echter worden opgemerkt dat de momenteel beschikbare gegevens nog ontoereikend zijn om de effecten op de menselijke gezondheid en het milieu voor de volledige PFAS-familie nauwkeurig, zowel kwalitatief als kwantitatief, te beoordelen, hoewel bepaalde effecten voor specifieke PFAS duidelijk zijn aangetoond. Veel landen maken zich dan ook ernstige zorgen over de mogelijke gevolgen van deze eeuwige vervuilers.
Europees regelgevend kader
Op 2 oktober 2025 heeft de Europese Commissie Verordening (EU) 2025/1988 betreffende PFAS in blusschuimen gepubliceerd. Op basis van expertanalyses heeft zij geoordeeld dat het gebruik van deze stoffen een reëel risico vormt voor de menselijke gezondheid en het milieu op Europees niveau. Zij kwam dan ook tot de conclusie dat een algemene beperking de meest geschikte aanpak is, rekening houdend met zowel de socio-economische impact als de beschikbaarheid van alternatieven. Om te vermijden dat slechts bepaalde stoffen zouden worden geviseerd en om zogenaamde "regrettable substitution" te voorkomen, heeft de Commissie gekozen voor een aanpak die de volledige PFAS-groep omvat. In een context waarin de praktijken sterk verschilden van lidstaat tot lidstaat, achtte zij het bovendien noodzakelijk om de regels op Europees niveau te harmoniseren.
De verordening voorziet daarom in een geleidelijke uitfasering van PFAS in blusschuim, afhankelijk van het type gebruik en de betrokken sector. Daarbij wordt rekening gehouden met bepaalde stoffen die reeds door andere regelgeving worden gereguleerd, teneinde een evenwicht te vinden tussen de vereisten inzake brandveiligheid en de doelstellingen inzake bescherming van het milieu en de volksgezondheid.
Data en grenswaarden
De Commissie heeft gekozen voor een algemene overgangsperiode van vijf jaar voor het op de markt brengen en het gebruik van PFAS-houdende blusschuimen in alle sectoren waarvoor geen specifieke afwijkingen gelden. Bijgevolg mogen vanaf 23 oktober 2030 blusschuimen met een concentratie van 1 mg/L (= 1 ppm) of meer voor de som van alle PFAS niet langer op de markt worden gebracht of worden gebruikt.
Deze maximaal toegelaten concentratie van 1 ppm is van toepassing op het schuimconcentraat zelf. Wanneer een bestaande installatie of uitrusting opnieuw wordt gebruikt, kan een hogere concentratie, tot 50 ppm voor het totaal van alle PFAS aanwezig in blusschuim afkomstig uit deze apparatuur na reiniging, worden toegestaan. Deze waarde weerspiegelt de mogelijke onbedoelde residuele contaminatie afkomstig van het systeem zelf, met name wanneer daarin vroeger PFAS-rijke blusschuimen aanwezig waren. In de praktijk kunnen dergelijke installaties, zelfs na reiniging, nog sporen vrijgeven die in het nieuw gebruikte blusschuim terechtkomen.
Enkele voorbeelden van sectoren die in de verordening worden vermeld (deadline 23 oktober 2030):
- Burgerluchtvaart, defensie en militaire luchtvaart
- Civiele scheepvaart
- Nieuwe schepen
- Andere industrieën
De algemene regel van vijf jaar, vermeld in de vorige paragraaf, is echter niet van toepassing op alle sectoren. Voor bepaalde sectoren gelden strengere of minder strenge overgangsregelingen. Twee andere belangrijke deadlines zijn:
April 2027, overgangsperiode van 18 maanden voor:
- Opleidingscentra
- Openbare brandweerdiensten (behalve wanneer een Seveso-site betrokken is (zie Richtlijn 2012/18/EU)
Oktober 2035, overgangsperiode van 10 jaar voor:
- Ondernemingen die onder Richtlijn 2012/18/EU vallen (Seveso-ondernemingen)
- Offshorebedrijven uit de olie- en gasindustrie op zee
- Marineschepen
- Civiele schepen die vóór 23 oktober 2025 werden uitgerust
Naast de verschillen per sector is deze verordening niet van toepassing op bepaalde subgroepen van PFAS waarvoor reeds andere beperkingen gelden wegens hun erkende bijzonder schadelijke effecten, namelijk:
- PFOS (perfluoroctaansulfonzuur), PFOA (perfluoroctaanzuur) en PFHxS (perfluorhexaansulfonzuur), aangezien deze stoffen als « POP's » (Persistente Organische Verontreinigende Stoffen) zijn ingedeeld. Zij zijn reeds langer gereguleerd (Verordening (EU) 2019/1021) en zijn sinds 03/12/2025 verboden in blusschuim (met uitzondering van zeer geringe residuele sporen).
- PFCA C9-C14 (perfluorcarbonzuren met lange keten) en PFHxA (C6).
Voor PFCA C9-C14 geldt reeds een specifieke beperking in de REACH-beperking - vermelding 68 - van bijlage XVII bij de verordening (Verordening (EG) nr. 1907/2006), waarbij reeds sinds meerdere jaren slechts zeer lage residuele concentraties zijn toegestaan.
Voor PFHxA (C6) geldt voor bepaalde sectoren, waarvoor reeds operationele alternatieven beschikbaar zijn, een strengere regelgeving dan voor PFAS in het algemeen. De verbodsdata zijn als volgt:
April 2026
- Opleidingscentra
- Openbare brandweerdiensten
Oktober 2029
- Burgerluchtvaart
De maximaal toegelaten concentratie PFHxA bedraagt 25 ppb(1). In de andere sectoren wordt het gebruik ervan gereguleerd door de REACH-regelgeving - vermelding 79.
(1) NB: Deze grenswaarde van 25 ppb is uiterst laag en vertegenwoordigt uitsluitend residuele verontreinigingen. Het doel hiervan is om onbedoelde sporen toe te laten en tegelijk elke opzettelijke aanwezigheid van PFHxA te verbieden.
Het is belangrijk op te merken dat de concentratie van al deze PFAS wordt meegerekend in de berekening van de totale PFAS-concentratie.
Samenvattende tabel van de verbodstermijnen:
(2) Het PFHxA valt onder een specifieke regelgeving (REACH - vermelding 79). Voor gevallen die niet expliciet door deze regelgeving worden gedekt, worden de vermelde termijnen vereenvoudigd afgestemd op de termijnen die van toepassing zijn op PFAS in het algemeen.
| Type PFAS | ||
PFOS, PFOA, PFHxS | PFHxA(2) | PFAS | |
Opleidingscentra | December 2025 | April 2026 | April 2027 |
Brandweerdiensten (behalve op Seveso-sites) | December 2025 | April 2026 | April 2027 |
Burgerluchtvaart | December 2025 | Oktober 2029 | Oktober 2030 |
Civiele scheepvaart | December 2025 | Oktober 2030 | Oktober 2030 |
Defensie en militaire luchtvaart | December 2025 | Oktober 2030 | Oktober 2030 |
Andere industrieën | December 2025 | Oktober 2030 | Oktober 2030 |
Nieuwe schepen | December 2025 | Oktober 2030 | Oktober 2030 |
Seveso-ondernemingen | December 2025 | Oktober 2035 | Oktober 2035 |
Offshoreondernemingen | December 2025 | Oktober 2035 | Oktober 2035 |
Marineschepen | December 2025 | Oktober 2035 | Oktober 2035 |
Civiele schepen uitgerust vóór oktober 2025 | December 2025 | Oktober 2035 | Oktober 2035 |
Hoe zit het met blustoestellen?
Voor blustoestellen geldt een toegelaten grenswaarde van 1 ppm in elk blusschuim dat door een blustoestel wordt afgegeven.
De belangrijkste data met betrekking tot het verbod op PFAS in blusschuimen die in blustoestellen worden gebruikt, zijn de volgende:
Oktober 2026
Verbod op de verkoop van nieuwe draagbare schuimblustoestellen met niet-alcoholresistent blusschuim die een concentratie bevatten van 1 mg/L of meer voor de som van alle PFAS.
April 2027
Verbod op de verkoop van nieuwe draagbare schuimblustoestellen met alcoholresistent blusschuim die een concentratie bevatten van 1 mg/L of meer voor de som van alle PFAS.
December 2030
Einde van elk gebruik van draagbare schuimblustoestellen die een concentratie bevatten van 1 mg/L of meer voor de som van alle PFAS (zowel voor niet-alcoholresistente blusschuimen als voor alcoholresistente blusschuimen).
Verplichtingen voor gebruikers
Vanaf 23 oktober 2026 is het gebruik van PFAS in blusschuimen met een concentratie van 1 mg/L of meer voor de som van alle PFAS onderworpen aan de volgende voorwaarden:
- Beperkt gebruik tot klasse B-branden
- Verplichte etikettering: “WAARSCHUWING: Bevat per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) in een concentratie van 1 mg/L of meer voor de som van alle PFAS.”
- Verplichte beheerplannen voor de verwijdering van voorraden (met jaarlijkse herziening van het plan)
Het is eveneens belangrijk erop toe te zien dat:
- Emissies naar het milieu en blootstelling van de mens worden beperkt tot het laagste niveau dat technisch haalbaar is;
- Blusschuimen en afvalstoffen die PFAS bevatten (met inbegrip van afvalwater) afzonderlijk worden ingezameld wanneer dit haalbaar is;
- Afvalstoffen verplicht worden behandeld met het oog op vernietiging of onomkeerbare omzetting van de PFAS.
Voor meer technische details wordt verwezen naar de bijlage bij Verordening (EU) 2025/1988.
Wat met hydraulische installaties met toevoeging van schuimmiddel?
Elke overgangsperiode werd vastgelegd per sector en per toepassing, en niet per type installatie. Bijgevolg hangt het verbod op schuimen die PFAS bevatten in hydraulische installaties met toevoeging van schuimmiddel af van het type toepassing en van de industriële sector waarin de installatie wordt gebruikt.
Enkele voorbeelden:
- Vaste installaties in de algemene industrie: categorie “Andere industrieën” tot 2030
- Installaties op Seveso-sites of bij offshorebedrijven: tot 2035
- …
Impact voor ondernemingen
Au vu de l’entrée en vigueur de ce règlement, dans les prochaines années, chaque entreprise devra veiller :
- hun betrokken installaties, uitrustingen en voorraden worden geïnventariseerd;
- de geleidelijke vervanging van PFAS-houdende schuimen door geschikte fluorvrije alternatieven voor hun installaties en risico's wordt gepland;
- de technische gevolgen van de omschakeling voor de installaties (compatibiliteit, prestaties) tijdig worden beoordeeld;
- de verwijdering van PFAS-houdende schuimen correct wordt georganiseerd en een adequaat beheer van de emissies wordt verzekerd;
- resterende PFAS in bestaande installaties correct worden verwijderd door middel van een aangepaste reiniging, zodat de geldende grenswaarden worden nageleefd.
Begeleiding door ANPI
ANPI kan u ondersteunen bij het begrijpen en toepassen van deze regelgeving.
Onze diensten omvatten:
- Risicoanalyses en evaluatie van de behoeften inzake brandbeveiliging
- Goedkeuring van plannen en berekeningsnota's
- Reglementair advies en begeleiding bij de transitie
- Validatie van technische vervangingsoplossingen
- Analyse en kwantificering van PFAS/PFOS
- Ondersteuning bij het opstellen van een reinigingsprotocol
- Technische ondersteuning bij de reglementaire conformiteit
- Oplevering van de installatie vóór indienststelling
- Periodieke inspecties
- Expertise in brandpreventie
Voor uw schuimmiddelen:
- Analyse en kwantificering van PFAS/PFOS
- Analyse van fysisch-chemische parameters
- Jaarlijkse kwaliteitsanalyse
- Concentratiemetingen
- ...
Voor vragen, diensten of aanvragen voor PFAS-analyses staat ons team tot uw beschikking: sales@anpi.be.
Aarzel niet om contact met ons op te nemen voor begeleiding op maat van uw sector en uw installaties.
Andere artikelen die u kunnen interesseren
Om verder te gaan
ANPI heeft zich reeds verschillende keren uitgesproken over de PFAS-problematiek en de overgang naar fluorvrije blusschuimen, onder meer tijdens conferenties en in de media.
Ontdek onze andere informatiebronnen over dit onderwerp:
- Brandbestrijdingssystemen/schuimen en het probleem van PFAS (PFAS) – Ontdek onze analyse van de PFAS-problematiek in schuimblussystemen en de uitdagingen die gepaard gaan met het gebruik ervan.
[Problématique de substances fluorées PFAS | ANPI] / anpi_mag_34_fr_sampler.pdf - PFAS en blusschuiminstallaties: een dringende en onvermijdelijke transitie – Een toelichting bij de uitdagingen van de overgang naar fluorvrije oplossingen.
[PFAS et mousses d’extinction : une transition urgente et incontournable | ANPI Prevention in motion] - DTD 191 – Automatische schuimblussystemen: een geslaagde transitie naar fluorvrij – Ontdek ons Technisch Dossier gewijd aan de overgang van automatische schuimblussystemen naar fluorvrije oplossingen.
